Cenoty - co to takiego?

Wyprawy i wyjazdy nurkowe do Meksyku, na półwysep Jukatan

Cenoty - magiczne portale do innego świata
Cenoty to zalane słodką wodą wejścia do systemów jaskiniowych, znajdujące się w lejach krasowych, powstałych w wyniku zawalenia się części sklepienia jaskini. Nazwa pochodzi od zhispanizowanego sformułowania ts'onot z języka zamieszkujących półwysep Jukatan Majów. Nazwa cenoty jest używana w odniesieniu do zalanych studni krasowych w całej Mezoameryce, również w Gwatemali, Belize na Bahamach i na Kubie. Cenoty znajdujemy jednak przeważnie na północy półwyspu Jukatan. Międzynarodowa nazwa dla tego zjawiska to blue hole, a najsłynniejszymi jest Wielki Blue Hole, odkryty przez Jacquesa-Yvesa Costeau na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej, czy Blue Hole w egipskim Dahab na Synaju.

Nie jest prawdą, że cenoty powstały w wyniku deszczu meteorytów. Owszem w półwysep Jukatan uderzył kiedyś potężny meteoryt, a na obrzeżu krateru, jaki po nim pozostał występuje ich szczególne zagęszczenie, zwane również Pierścieniem Cenot (Ring of Cenotes). Cenoty powstają w wyniku procesu wietrzenia skał przez przepływającą pod spodem wodę i zmiany jej poziomu, które, gdy lustro wody się obniża usuwają naturalne podparcie dla sklepienia jaskini. Masa skalna osuwająca się na dno jaskini w wyniku oberwania sklepienia tworzy stożek zwany talusem. Przepiękne przykłady talusów można obserwować w Cenote Angelita, bądź Cenote The Pit.

Cenoty to bramy do geologicznej i biologicznej przeszłości naszej planety. Przez tysiące lat do cenot wpada materia organiczna, a portale do jaskiń eksplodują życiem pogranicza lądu i wody, ziemi i świata mroku. W cenotach na Riviera Maja spotykamy, więc krokodyle, żółwie obrazkowe, kilkanaście gatunków ryb słodkowodnych, jak molinezja, tetra meksykańska, gupik, czy sumiki zapuszczające się do jaskiń. Część populacji tetry meksykańskiej przystąpiła niejako do troglobiontów - gatunków pozbawionych zwykle oczu, kolorów, stałych mieszkańców jaskiń. Spotykany w głębszych korytarzach ślepczyk jaskiniowy należy jednak genetycznie do tego samego gatunku co tetra.

Cenoty to również bramy do historii gatunku ludzkiego. W zalanych jaskiniach na Riviera Maya znaleziono do tej pory kilkanaście szkieletów Paleoindian - ludzi zamieszkujących półwysep Jukatan przed kilkunastoma tysiącami lat, fenotypowo niepodobnymi do dzisiejszych Indian oraz ślady ich bytowania, jak choćby palenisko w Chamber of the Ancients - Komnacie Przodków. Część szkieletów, jak Naya z Hoyo Negro, czy Jaskiniowcy z The Pit znalazła się w cenotach w wyniku upadku część jak, Chłopiec z Chan Hol, Dziewczynka z Chan Hol, Ewa z Naharon, czy Staruszka z Muknal to prawdopodobnie intencjonalne pochówki sprzed tysięcy lat. Cenoty na Jukatanie skrywają jeszcze wiele tajemnic.

Cenoty były bramami do Mitnal/Mictlan/Xibalby - Zaświatów w mezoamerykańskiej kosmologii Majów, Olmeków i Azteków. Zresztą w mezoamerykańskiej kosmologii wszystkie jaskinie, jeziora, cenoty i rozpadliny były święte. Jako praktycznie jedyne źródła słodkiej wody dostępne na północnym Jukatanie, Cenoty dawały Majom również życie, zapewniając możliwość przetrwania ich cywilizacji po jej upadku pod koniec ery klasycznej - Złotego Wieku Majów. Po cywilizacji Majów pozostały dziś tylko kamienie, ale te monumentalne pomniki przeszłości to świadectwa zapomnianej wiedzy, obok których trudno przejść obojętnie. Zapraszamy do poznawania tajemnic i wspaniałości półwyspu Jukatan od Meksyku, przez Belize i Gwatemalę aż do Hondurasu, zarówno ukrytych pod wodą jak i tych na lądzie, rozrzuconych po pięknej tropikalnej selvie.

Dziś Cenoty to jedne z najbardziej ekscytujących miejsc do nurkowania na naszej planecie. Zdumiewające jaskinie, pełne stalaktytów, stalagmitów i stalagnatów oszałamiają pięknem, a wszystko wypełnione krystalicznie czystą wodą o przejrzystości sięgającej nawet do 100m! Nurek, niczym astronauta, może unosić się w stanie nieważkości między tymi wspaniałościami, a nagromadzonych w ten sposób wrażeń nie da się porównać z niczym innym! To nie koniec atrakcji, bowiem wypełnione dwoma rodzajami wody Cenoty serwują nam unikalne podwodne zjawiska świetlne. Promienie Słońca, przedostające się przez niewielkie otwory w sklepieniu docierają w głębiny Cenot niczym światło lasera, a dzięki zjawisku refrakcji potrafią nawet dwukrotnie załamać się po drodze, zmieniając kąt przy przejściu przez powierzchnię wody i po raz drugi przez haloklinę. Ukryte w selvie - meksykańskim lesie zwrotnikowym, widocznym często spod wody przez wspaniałe witraże, Cenoty zapadają w pamięć na zawsze, a wrażenia te pozostają żywe pomimo upływu czasu.