Sistema Sac Aktun

Nurkowanie jaskiniowe w Meksyku, na Riviera Maya

Sac Actun, nurkowanie jaskiniowe w Meksyku, Riviera Maya, Jukatan

Sistema Sac Actun (maaya: Biała Jaskinia), położony rejonie Tulum, w północno-wschodniej części półwyspu Jukatan, w stanie Quintana Roo w Meksyku, jest jednym z najbardziej rozległych systemów zalanych jaskiń na Ziemi. Od 10-go stycznia 2018 system Sac Aktun jest najdłuższą znaną zalaną jaskinią na świecie. Ze względu na gigantyczne rozmiary, ale również z powodów historycznych w ramach potężnego Sistema Sac Aktun wyróżnia się sekcje, zwane z hiszpańskiego hacia. Główne sekcje systemu to Hacia Sac Aktun (Historical Section), Hacia Nohoch Nah Chich, Hacia Aktun Hu, czy Hacia Dos Ojos. To nazwy historycznych systemów, które w miarę postępu eksploracji jaskiniowej zostały włączone do supersystemu Sac Aktun.

Riviera Maya to wylęgarnia jaskiniowych supersystemów. Ze względu na szczególne uwarunkowania geologiczne, nie przypadkiem na 10 znanych najdłuższych zalanych jaskiń Ziemi aż 9 znaduje się na Riviera Maya, w pasie karaibskiego wybrzeża rozciągającym się pomiędzy rezerwatem Sian Ka’an a Cancun i wcinającym się wgłąb półwyspu Jukatan jedynie na kilkanaście kilometrów. Prócz Sac Aktun na podium prężą się jeszcze dwa jukatańskie systemy: Ox Bel Ha i Koox Baal. Ox Be Ha – zdetronizowany w 2018 po raz ostatni przez Sac Aktun ma prawie 300 km. System Ox Bel Ha jest położony na południe od Tulum (poprzednio najdłuższa zalana jaskinia Ziemi), wydaje się, że w pobliżu nie ma już dość jaskiń, by mógł ponownie zagrozić dominacji Sac Aktun. Koox Baal ma prawie 100 km. System położony na zachód od Chemuyil czeka teraz jednak na połączenie z Sac Aktun poprzez nowo odkryty system MOAC (Mother of all Cenotes). Wielkie systemy jaskiniowe na Riviera Maya od zachodu ograniczone są uskokiem tektonicznym Holbox.

Sac Aktun to jaskinia anchialinowa, czyli mająca stałe połączenie z morzem. Woda deszczowa transportowana jaskiniowymi korytarzami Sac Aktun, długimi na dziesiątki kilometrów znajduje wreszcie swoje ujście w Morzu Karaibskim. Ujścia takie mogą znajdować się zarówno pod powierzchnią morza, jak i na powierzchni. W tym drugim wypadku przypominają nieco cenoty, ale nazywane są caleta. Najsłynniejsze to Cenote Manati/Casa Cenote dla Hacia Nohoch Nah Chich, gdzie woda płynie przez mangrowe lasy, czy wcinająca się na 600 m w ląd Caleta Xel-Ha dla Hacia Dos Ojos. Wejściami do systemu Sac Aktun, podobnie jak w wypadku wszystkich innych zalanych jaskiń na półwyspie Jukatan są oczywiście cenoty. W systemie Sac Aktun jest ich na początek roku 2018 aż 222. Efekty pływów oceanicznych daje się rejestrować w cenotach położonych nawet na 5 km w głąb półwyspu Jukatan.

System jaskiniowy Sac Aktun, podobnie jak inne jaskinie na Riviera Maya, zbudowany jest z dwóch rodzajów freatycznych korytarzy. Typ pierwszy to biegnące prostopadle do wybrzeża Morza Karaibskiego jaskinie, przypominające wąwozy, najczęściej z wyraźnym pionowym, lub ukośnym pęknięciem. Główny kierunek przepływu wody w tych wąwozach to północny-zachód – południowy-wschód. Typ drugi to niskie, szerokie tunele, które w pobliżu morza tworzą prawdziwe labirynty, najczęściej biegnąc równolegle do wybrzeża. Główny kierunek przepływu wody w labiryntach to północny-wschód – południowy-zachód. Płaskie, szerokie korytarze przeplatane są pozbawionymi dekoracji komorami zawaliskowymi, w których na spągu zalega glina. Sklepienia w takich komorach mogą być niestabilne. W obydwu typach jaskiń wyraźnie widać efekt halokliny, jako czynnika korodującego ściany i w ten sposób najszybciej poszerzającego tunele. W obydwu spotykane są również przepiękne formacje naciekowe, będące efektem zmian poziomu morza (prócz wyjątków takich, jak Hells Bells w Cenote El Zapote, nacieki krasowe nie tworzą się pod wodą).

Hacia Yax Muul – sucha sekcja Sistema Sac Aktun uformowała się prawdopodobnie w poprzednim okresie interglacjalnym, jakieś 125 tys. lat temu. Poziom wody w Oceanie był wtedy o 6 m wyższy w stosunku do obecnego. Skorodowane nacieki krasowe w rejonie cenoty Abejas oraz cenoty Balancanche również wskazują na kilkukrotne zmiany poziomu wody w jaskiniach Sac Aktun. 

Nurkowanie jaskiniowe w Sistema Sac Aktun to tysiące możliwości. Najpiękniej udekorowane korytarze to np. Cuzan-Nah Loop, czy Paso de Lagarto nieopodal Gran Cenote w historycznej części systemu; Madonna’s Passage nieopodal cenoty Calavera w sekcji Temple of the Doom; wspaniałe korytarze wokół cenoty Nohoch Nah Chich, Barbie Line wychodząca z cenoty Dos Ojos; przepiękne korytarze w sekcji Aktun Hu, jak te biegnące z cenoty Pedrino Fenomeno w stronę White River, czy te wychodzące z cenoty Concha. Ze względu na głębokość nie trzeba wiele gazu, by nurkowanie jaskiniowe w tych częściach systemu Sac Aktun trwało całymi godzinami.

Nurkowanie w jaskiniach na  Riviera Maya nie należy do głębokich. Nie inaczej jest generalnie w systemie Sac Aktun. Głębokość korytarzy w historycznej sekcji Sac Aktun to zakres 2-20 m. Głębokość korytarzy jaskiniowych w sekcji Nohoch Nah Chich to zakresy: 2-6 m, 8-15 m i 16-20 m. Głębokość korytarzy jaskiniowych w sekcji Aktun Hu to 5-10 m. Głębokość jaskiniowych korytarzy w sekcji Dos Ojos to 5-10 m i 14-20 m. Miejsca, a których korytarze jaskiniowe przecinają się na dwóch poziomach, podobnie jak w Sistema Dos Pisos to np. Hells Gate w sekcji Nohoch Nah Chich. To jednak nie wszystko, w sekcjach Aktun Hu, Dos Ojos oraz Nohoch Nah Chich występują bowiem ekstrema, w których nurkowanie jaskiniowe wymaga używania gazów technicznych i dekompresyjnych.

Techniczne nurkowanie jaskiniowe na Riviera Maya to jak najbardziej jedna z wielu możliwości, jakie ma do zaoferowania system Sac Aktun. Miłośnikom głębszych wrażeń możemy polecić nurkowanie jaskiniowe na 71 m w studni Blue Abyss (Hacia Nohoch Nah Chich), przez wychodzące z cenoty Pet Cemetery X-Line (sidemount), lub Diaz Line (backmount), albo znajdująca się na głębokości ponad 100 m komnata Wakulla Room, do której dostać się można przez Cardea Passage z Cenote The Pit (Hacia Dos Ojos). Trzecie głębokie lokalne ekstremum systemu Sac Aktun to Hoyo Negro (Hacia Aktun Hu) – studnia, która opada na 60 m jest jednak jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych na Ziemi i jest zamknięta dla ruchu turystycznego (vide: Naia z Hoyo Negro).