Chichen Itza, Maya ruins at the Yucatan Peninsula, Mexico, Kukulkan's Pyramid (El Castillo)
Nowa cenota w Chichen Itza – jaskinia pod Piramidą Kukulkana
2015-08-13
Astyanax mexicanus – dlaczego rybki jaskiniowe są ślepe?
2017-07-26
Xibalbaonyx-oviceps-cenote-zapote

Xibalbaonyx-oviceps-cenote-zapote

Xibalbaonyx oviceps – nowy gatunek prehistorycznej megafauny odkryty w Cenotach

Paleobiologia jaskiń

Nurkowanie jaskiniowe przesuwa horyzonty ludzkiego poznania nie tylko jeśli chodzi o nowe cenoty i nowe korytarze. Nurkowanie w meksykańskich jaskiniach na Riviera Maya to również liczne znaleziska z dziedzin takich, jak archeologia, geologia, antropologia, czy paleontologia. Jedną z tajemnic, jakie skrywała Cenote El Zapote są Piekielne Dzwony – Hells Bells, jedyne w swoim rodzaju formacje naciekowe. Ale oto kolejna z nich…
 

 

Megatherium, jedno ze stanowisk paleontologicznych w supersystemie Sac Aktun

Megatherium, jedno ze stanowisk paleontologicznych w supersystemie Sac Aktun

Ziemne leniwce (eng: ground sloth) to olbrzymie ssaki, które zamieszkiwały Ziemię w prehistorycznych czasach od środkowego paleogenu (eocenu), w epoce kiedy planeta pozbierała się już po kosmicznej katastrofie, która przyczyniła się do zagłady dinozaurów. Ziemne leniwce wyewoluowały w Ameryce Południowej. Wraz z mrówkojadami i pancernikami tworzą nadrząd szczerbaków (łac: superordo Xenarthra). Mnogość ponad 80-ciu gatunków wymarłych leniwców ziemnych, jakie znajdujemy w zapisie kopalnym późnego paleogenu i neogenu (dawny trzeciorzęd) sprawiła, że w systematyce utworzono dla nich aż sześć rodzin: Megalonychidae, Megatheriidae, Nothrotheriidae, Mylodontidae, Orophodontida i Scelidotheriidae. Do Ameryki Północnej i na Antyle musiały dotrzeć drogą morską, z wyspy na wyspę, jakieś 9 mln lat temu, jeszcze przed powstaniem Przesmyku Panamskiego. Leniwce ziemne wymarły pod koniec plejstocenu – epoki zlodowaceń, jakieś 11 tys. lat temu, z wyjątkiem kilku gatunków, które żyły na, później skolonizowanych przez człowieka Antylach jeszcze jakieś 3.5 tys. lat temu.

Mapa Cenote El Zapote (Hells Bells) wraz z poziomami wody jakie występowały w cenocie na przestrzeni lat

Mapa Cenote El Zapote wraz z poziomami wody jakie występowały w cenocie na przestrzeni lat

Xibalbaonyx oviceps odkryty został w Cenote El Zapote, leżącej na Ruta de los Cenotes, w północno-wschodniej części półwyspu Jukatan, przez nurka jaskiniowego Vicente Fito w roku 2009. Szkielet gigantycznego leniwca znajdował się na powierzchni talusa, olbrzymiego stożka materii organicznej jaka zalega na dnie cenoty. Talus w Cenote El Zapote ma aż 20 m wysokości. Vincente Fito znalazł kości leniwca pod grubą warstwą siarkowodoru, na głębokości 50-55 m. Znaleziska zostały wydatowane w Laboratorium Radiowęglowym UNAM na 9.305 ± 35 14C BP co daje wiek 10.647–10.305 CALYBP) przy kalibracji OxCal v. 4.2.4. Analiza tafonomiczna wskazuje, że dno cenoty musiało być jeszcze suche, kiedy spadł na nie nasz biedny leniwiec. Był jeszcze dosyć młodym osobnikiem.

Prehistoryczne leniwce różniły się między sobą znacznie. Największy – Megalonyx jeffersonii miał aż 3 m długości i ważył tonę podczas, gdy najmniejszy – nadrzewny Choloepus miał zaledwie 70 cm długości i ważył ledwie 4-8 kg. Xibalbaonyx oviceps z Cenote El Zapote był mniej więcej tak duży jak Megalonyx. Wydaje się też, że był on gatunkiem endemicznym dla północnego Jukatanu.

Xibalbaonyx oviceps

Czaszka Xibalbaonyx oviceps miała aż 39 cm długości, naukowcy nazwali go jajogłowym (oviceps to mieszanka słów pochodzących z greki i łaciny)

Xibalbaonyx oviceps należał do rodziny Megalonychidae, jednak różni się znacznie od wszystkich dotychczas znanych prehistorycznych leniwców, w tym również tych z Wielkich Antyli i Ameryki Południowej. Odkrycie nowego gatunku w Cenote El Zapote na Riviera Maya sugeruje lokalną karaibską radiację leniwców naziemnych podczas ostatniego zlodowacenia w późnym plejstocenie, co zgadza się z kalendarzem ich rozproszenia wzdłuż tzw. meksykańskiego korytarza. Xibalbaonyx oviceps nazwany został na cześć nurków jaskiniowych, którzy eksplorują podziemne zalane korytarze półwyspu Jukatan nazywane przez Majów Mitnal lub Xibalba

1 Komentarz

  1. […] jaskiniach na Riviera Maya odkrywamy też nowe, dawno wymarłe gatunki zwierząt, jak ogromny => Xibalbaonyx. W meksykańskich cenotach znajdujemy też podpowiedzi dotyczące zagadkowego kolapsu potężnej […]

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *