Alessandro Reato
Mapa Sistema Xunaan Ha, Hol Kin Section z nagrodą Salonu Kartograficznego NSS 2011
2011-09-24

Definicje i opisy formacji krasowych

Kras, formacje krasowe, słownik, definicje

Kras – ogół zjawisk związanych z rozpuszczaniem skał przez wodę, również teren, na którym takie zjawiska zachodzą w dużym natężeniu.

 

Cenoty lotyczne – cenoty z wodą płynącą, będące częścią systemów jaskiniowych (okna krasowe). Dobre przykłady cenot lotycznych to Grand Cenote, Cenote Nohoch Nach Chich, Cenote Pet Cemetery, Cenote Calavera, czy Cenotes Dos Ojos w Sistema Sac Aktun.

Cenoty lentyczne (fojba) – cenoty z wodą stojącą, odcięte od jaskiniowych systemów. Cenoty lentyczne mają zwykle mętną wodę, są mocno rozwarstwione termicznie i chemicznie. Płytsze warstwy słodkiej wody w fojbach są zwykle bogate w tlen. W przeciwieństwie do nich głębsze warstwy są pod tym względem mocno zubożone, czy to na głębokości grubej warstwy opadów organicznych, czy też na głębokości mocno rozwarstwionej pod względem gęstości halokliny. Dobre przykłady fojb (cenot lentycznych) to Cenote El Zapote, czy Cenote Angelita.

Dolina krasowa, wąwóz krasowy – dolina (wąwóz) powstała przez stopniowe zapadanie się stropów nad korytarzami jaskini. We wczesnym stadium rozwoju jest to dolina ślepa, później jej powstanie zdradzają resztki stropu w postaci mostów skalnych. Doliny krasowe są często dolinami suchymi, gdyż wody krążą już w niższym poziomie, pod powierzchnią terenu.

Draperia naciekowa – naciek w kształcie firanek i zasłon, zwisający ze stropów jaskini tuż przy ścianach lub też z przewieszonych ścian.

Jaskinia, pieczara, grota – podziemna komora powstała przez krasowe niszczenie skał, rzadziej przez rozsunięcie się skał (jaskinie szczelinowe w piaskowcach) lub w krzepniejącej lawie wskutek nagromadzenia się w niej gazów lub wycieknięcie jeszcze płynnej lawy spod zakrzepłej skorupy lawowej.

Jaskinia lodowa – jaskinia, w której stale występuje dużo lodu. Tworzy się on i utrzymuje, jeśli powietrze nagromadzone w zimie w jaskini jako gatunkowo cięższe nie może spłynąć do wylotu jaskini, skoro on znajduje się wysoko.

Kielich jaskiniowy (pool cup) – freatyczny utwór krasowy w postaci małego wklęsłego naczynia suchego w środku i unoszącego się na wodzie. Występują one m.in w Cova des Pas de Vallgornera na hiszpańskiej Majorce.

Komin krasowy – przewód wiodący z jaskini w górę w kierunku powierzchni terenu. Spływa nim woda opadowa wgłąb jaskini.

Lej krasowy, lejek krasowy, wetep, werteb – wklęsła forma o zarysie kolistym lub owalnym, powstała wskutek rozpuszczania skał krasowiejących, w miejscu gdzie wody opadowe giną w szczelinie skalnej, lub też wskutek zapadnięcia się stropu niewielkiej podziemnej komory krasowej. Pierwszy rodzaj lejów nazywa się lejami z rozmywania, drugi – zapadliskowymi.

Mogot, chom, hum – ostaniec wznoszący się ponad powierzchnię krasowego zrównania.

Nacieki jaskiniowe, nacieki krasowe – różnych kształtów utwory powstałe przez strącenie się węglanu wapnia i wykrystalizowywanie kalcytu (rzadziej aragonitu) na stropie, ścianach i dnie jaskini.

Polje – rozległa kotlina krasowa powstała przez niemal całkowite zniszczenie skał krasowiejących aż do poziomu wody gruntowej. NIerzadko na równinnym dnie polja tworzą się okresowe lub stałe jeziora.

Schron krasowy – niewielka jaskinia krasowa, szeroko otwarta z jednego boku, dostępna dla światła dziennego.

Stalaktyt (sopleniec) – naciek zwisający ze stropu jaskini, w kształcie sopli lub rurek wapiennych czy na kształt osiego gniazda.

Stalagmit – naciek tworzący się na dnie jaskini, w postaci guza, słupa, lichtarza, kropielnicy itd.

Stalagnat – naciek w postaci kolumny, powstały przez połączenie się stalaktytu ze stalagmitem.

Studnia krasowa – jaskinia silnie wydłużona w kierunku pionowym.

Uwał, uwala – większa od lejka wklęsła forma krasowa powstała w wyniku połączenia się kilku lejków.

Zapadlisko krasowe – głęboka zamknięta forma, otoczona pionowymi ścianami, nierzadko przewieszkami, powstała przez zawalenie się stropu jaskini.

Żebra krasowe – wypukłe formy między żłobkami krasowymi.

Żłobki krasowe – rynienkowate bruzdy na powierzchni krasowiejących skał, wytworzone przez rozpuszczanie skały w spływającej po powierzchni wodzie opadowej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *